Monumentale stijlkamer terug aan de Herengracht: wat je thuis kunt overnemen

Een complete achttiende-eeuwse stijlkamer is na ruim honderd jaar terug in een Amsterdams grachtenpand. Woensdagavond werden de onderdelen een huis aan de Herengracht binnengedragen, meldt Het Parool. Het gaat om een rijk gedecoreerd neoclassicistisch interieur van rond 1790, met lambriseringen, een marmeren schouw, deuren, spiegels en houtsnijwerk. Zo’n kamer is museumwaardig. Toch zit er veel in wat je in een gewoon huis kunt overnemen, en dat begint met snappen waarom zo’n kamer werkt.

Een kamer die een eeuw lang weg was

De geschiedenis van deze kamer is bijna een reisverhaal. Volgens Het Parool werd hij in 1923 geveild bij veilinghuis Frederik Muller & Co. Waarschijnlijk kwam hij uit een grachtenhuis dat in die tijd werd gesloopt, bijvoorbeeld voor de verbreding van de Vijzelstraat. Een Duitse kunsthandelaar kocht de lambrisering en liet die inbouwen in zijn paleis in München, waar hij ongeveer 65 jaar bleef. Via een Duitse kunsthandel kwam het geheel uiteindelijk bij Christie’s in Parijs terecht. Daar zag de nieuwe eigenaar, een kunsthistoricus, het interieur op een veilingsite.

De kamer is 4 meter hoog, 4,7 meter breed en 6,6 meter diep. Hij komt in de voorkamer van een kamer en suite uit dezelfde periode, waarvan het oorspronkelijke interieur in 1942 bij een brand verloren ging. Uit de jaren 1790 tot 1800 zijn maar heel weinig stijlkamers bekend, en volgens de eigenaar is vooral de combinatie van ouderdom, volledigheid en kwaliteit uitzonderlijk. Zelfs de twee oorspronkelijke spiegels zijn bewaard gebleven.

Wat zo’n stijlkamer kenmerkt

Een stijlkamer is een kamer waarin wanden, plafond, deuren, schouw en spiegels als één ontwerp zijn gemaakt. Er staat dus niet zomaar mooi meubilair in een kamer, de kamer zelf is het meubel. In de grachtenhuizen waren dit de ontvangstkamers, bedoeld voor bijzondere gelegenheden en om de status van de bewoner te laten zien. In het Grachtenmuseum aan dezelfde Herengracht kun je er twee bekijken, de voor- en achterzaal op de bel-etage.

De kamer die nu terug is, laat de bouwstenen goed zien. Het Parool noemt rijk gesneden en deels vergulde houten lambriseringen, een schouw van wit Italiaans statuariomarmer, monumentale deuren en een console. Daarbij komen twee grote medaillons in helderblauw, die niet zoals gebruikelijk van stucwerk zijn maar volledig uit hout zijn gesneden.

Wat al die onderdelen bindt, is symmetrie. Een neoclassicistisch interieur is opgebouwd rond een middenas. De schouw staat in het midden van de wand, met links en rechts dezelfde panelen, en spiegels hangen recht tegenover elkaar of boven de schouw. Het Grachtenmuseum wijst op een slim trucje uit dezelfde traditie, de valse deur. Dat is een deur die bijna in de wand wegvalt en alleen bestaat om een echte deur aan de overkant te spiegelen. De kamer voelt daardoor rustig en in balans, ook al zit er veel decoratie in.

Wat je in een gewoon huis overneemt

Je hoeft geen vergulde lambrisering te kopen om iets van dit gevoel in huis te halen. Een paar elementen werken ook in een rijtjeshuis of een jarendertigwoning, zolang je ze met dezelfde logica toepast.

Lambrisering tot halverwege de muur. Panelen met lijstwerk op het onderste deel van de wand geven een kamer direct structuur. Je maakt ze met lijstwerk van mdf, hout of polyurethaan, dat bij bouwmarkten als Gamma, Karwei en Praxis te koop is. Daarnaast heb je montagekit, acrylaatkit voor de naden, grondverf en een goede lakverf of krijtverf nodig. Verf panelen en muur in dezelfde kleur voor een rustig, eigentijds effect, of de panelen een tint donkerder voor meer diepte. Of je gewone muurverf op hout kunt gebruiken, lees je in onze uitleg daarover.

Plafond en kroonlijst. De overgang tussen muur en plafond is in een oud huis vaak versierd, in een nieuwbouwhuis is het een kale hoek. Een kroonlijst en eventueel een rozet rond de plafondlamp maken daar al een groot verschil. Houd het profiel bescheiden in een kamer met een laag plafond, want een zware lijst drukt het plafond dan naar beneden.

De schouw als middelpunt. Ook zonder haard kan een schouwmantel het rustpunt van een wand worden. Zet hem in het midden en bouw de rest symmetrisch eromheen, met twee gelijke lampen, twee kasten of twee stoelen. Dat is precies het principe van de stijlkamer.

Spiegels om licht te vangen. In de achttiende eeuw waren spiegels kostbaar en werden ze bewust geplaatst om kaarslicht en daglicht door de kamer te kaatsen. Een grote spiegel boven de schouw of tegenover een raam doet dat in een donkere kamer nog steeds. Hoe je met een spiegel ruimte wint in een smalle ruimte, lees je in ons stuk over een kleine hal indelen.

Kleur op het houtwerk. De helderblauwe medaillons laten zien dat zo’n klassieke kamer helemaal niet grijs of bruin hoeft te zijn. Een historische kleur op lambrisering, deuren of lijstwerk geeft hetzelfde gevoel. Een goed voorbeeld is Webster Green, de kleur die Benjamin Moore deze week tot kleur van 2027 koos. Het merk haalde die uit de eigen collectie historische kleuren en ziet hem graag op lijstwerk. Meer daarover in ons stuk over Webster Green per kamer.

Wanneer het niet werkt

Klassieke elementen vallen het snelst door de mand als de verhoudingen niet kloppen. Een lambrisering die te hoog of te laag zit, lijstwerk dat te zwaar is voor de kamer, of een schouw die niet in het midden staat, maakt een kamer onrustig in plaats van statig. Meet daarom eerst de kamer op en kies maten die bij de hoogte passen. Woon je in een monument, vraag dan eerst bij de gemeente na wat je aan wanden en plafonds mag veranderen, want daar gelden vaak regels voor.

En wie het origineel wil zien voordat hij gaat klussen, kan bij het Grachtenmuseum of in de musea aan de grachten terecht. Daar zie je hoe zo’n kamer in het echt in elkaar zit, en dat is de beste les voor je eigen huis.