Verlichtingsplan voor de woonkamer: hoeveel lichtpunten, welke lagen, welk licht

Eind oktober gaat in veel huizen het licht al voor het avondeten aan, en dan merk je snel of de woonkamer goed verlicht is. Eén felle plafondlamp maakt de kamer plat en kil, een paar schemerlampjes laten je in het donker zoeken naar je bril. Een goede woonkamer heeft licht in lagen, met genoeg lichtpunten en lampen die bij elkaar passen. Hoeveel dat er zijn en welk licht erin hoort, kun je vrij nauwkeurig uitrekenen.

Drie lagen licht, elk met een eigen taak

Verlichtingsadviseurs werken met drie lagen, en die indeling is handig omdat elke laag een andere vraag beantwoordt. Techsite ID.nl zette ze in 2023 op een rij als basisverlichting, sfeerverlichting en functionele verlichting.

De basisverlichting zorgt dat je de hele kamer ziet en veilig kunt rondlopen. Denk aan een plafondlamp, inbouwspots of een staande lamp die tegen het plafond schijnt. Als vuistregel noemt ID.nl een lamp per 10 tot 15 vierkante meter. Een woonkamer van 30 vierkante meter heeft dus twee tot drie lichtpunten voor de basis nodig, liever verspreid dan allemaal in het midden.

De sfeerverlichting is zachter en laag bij de grond of op ooghoogte. Tafellampen, wandlampjes, een lamp in de vensterbank of een lichtje in de boekenkast. Deze laag maakt de avond, en het is de laag die in de meeste huizen ontbreekt. Wil je weten waar je zulke lampjes het beste neerzet, dan helpt ons stuk over vijf ingrepen met licht die je huis warmer laten voelen.

De functionele verlichting is het licht voor een taak. Een leeslamp naast de fauteuil, een hanglamp boven de eettafel, licht bij een bureau of een puzzeltafel. Die lampen zijn feller en gericht, en staan alleen aan als je ze nodig hebt. Voor de lamp boven tafel lees je in hoe hoog je een lamp boven de eettafel hangt welke maten werken.

Tel je alles bij elkaar op, dan kom je volgens ID.nl meestal op vijf tot tien lichtbronnen in een woonkamer. Dat is een grove regel. Een lange doorzonkamer met een zithoek en een eethoek zit eerder aan de bovenkant dan een vierkante kamer met alleen een bank.

Hoeveel lumen heb je nodig?

Hoeveel licht er op een vierkante meter valt, druk je uit in lux. Eén lux is één lumen per vierkante meter, en voor een woonkamer geldt 200 tot 300 lux als richtlijn. Vermenigvuldig dat met de oppervlakte van je kamer en je weet hoeveel lumen al je lampen samen moeten geven als alles aan staat.

Woonkamer	Bij 200 lux	Bij 300 lux
20 m²	4.000 lumen	6.000 lumen
30 m²	6.000 lumen	9.000 lumen
40 m²	8.000 lumen	12.000 lumen

Dat klinkt als veel, en dat is het ook. Maar het is de hoeveelheid licht voor als je opruimt, leest of met kinderen aan tafel een spel doet. Op een gewone avond staat de basisverlichting gedimd of uit en branden vooral de sfeerlampen. Het getal zegt dus vooral hoeveel licht er beschikbaar moet zijn, niet hoeveel er elke avond brandt.

Om dat getal te vertalen naar lampen in de winkel helpt de tabel van Kenniscentrum Duurzaam Leven op milieucentraal.nl. Een ledlamp die het licht van een oude gloeilamp van 60 watt geeft, levert 700 tot 850 lumen. Voor een 40 watt-gloeilamp is dat 400 tot 500 lumen, voor 75 watt 900 tot 1100 lumen. Een woonkamer van 30 vierkante meter op 200 lux vraagt dus ongeveer acht lampen van 60 watt-sterkte. Of minder felle bronnen in een groter aantal, wat in de praktijk vaak mooier werkt.

Twee dingen schuiven dat getal omhoog. Donkere of dichte lampenkappen houden licht tegen, waardoor je een sterkere lamp moet indraaien, schrijft het kenniscentrum. En leeftijd telt mee. Volgens ID.nl heeft iemand van 65 ongeveer 3,5 keer zoveel licht nodig als iemand van 25. Woon je met ouders of grootouders, of zie je zelf minder scherp dan vroeger, reken dan met de bovenkant van de richtlijn en zet bij de leesstoel een echt felle lamp.

Welk licht, en hoe je het dimt

De kleur van het licht staat op de verpakking in kelvin. Lampen in de winkel zijn standaard 2700 kelvin, vergelijkbaar met het licht van een oude gloeilamp, legt het kenniscentrum uit. Hoe lager het getal, hoe meer het licht richting oranje kleurt. Voor de woonkamer is tot 2700 kelvin, vaak verkocht als extra warm wit, in de meeste gevallen de juiste keuze. Kies voor alle lampen in één kamer dezelfde kleurtemperatuur, dan voelt het licht als een geheel. Een lamp van 4000 kelvin naast een van 2200 kelvin valt meteen uit de toon.

Dimmen is wat de drie lagen echt laat werken, want daarmee bepaal je per moment hoeveel licht je wilt. Let bij led wel op twee dingen. Een dimbare ledlamp werkt alleen goed met een dimmer die erbij past. Oude dimmers voor gloeilampen zijn gemaakt voor hoog vermogen en werken slecht met led, terwijl een dimmer van minder dan 25 watt meestal wel werkt. En een gewone ledlamp wordt bij dimmen niet warmer van kleur, alleen minder fel. Wie dat gezellige oranje van een gedimde gloeilamp wil, zoekt een ledlamp die speciaal daarvoor ontworpen is en bij dimmen minder blauw licht geeft.

Slimme lampen lossen het dimprobleem op een andere manier op, omdat je ze via een app of afstandsbediening regelt in plaats van via de wandschakelaar. Dat is handig voor de sfeerlaag, waar je anders langs vijf losse knopjes moet.

Zo maak je je eigen verlichtingsplan

Teken de kamer op een vel papier en zet er de bank, de eettafel, de leesstoel en de kast in. Markeer daarna per laag waar licht moet komen. Eerst twee of drie punten voor de basis, verspreid over de kamer. Dan de plekken waar je iets doet, zoals lezen en eten. Tot slot de hoeken die ’s avonds donker blijven, want daar hoort een sfeerlamp. Check of er bij die plekken een stopcontact zit, of dat een oplaadbare lamp uitkomst biedt.

Tel daarna de lumen op van wat je al hebt en vergelijk het met de tabel hierboven. Vaak blijkt dat er genoeg licht is, maar op de verkeerde plek. Een plafondlamp van 2000 lumen in het midden geeft wel veel licht, maar geen enkele laag sfeer.

Ledlampen, dimmers en armaturen vind je bij bouwmarkten als Gamma en Praxis, bij IKEA en HEMA en in de supermarkt. Voor een bijzondere fitting of een dimmer die echt bij je lampen past, is een lampenspeciaalzaak de beste plek. Neem de oude lamp mee, dan weet de verkoper meteen welke fitting en welk formaat je nodig hebt.

Dit heb je nodig voor een plan.

• een plattegrond van de kamer met de meubels erin
• een lijstje van je huidige lampen met lumen en kelvin, af te lezen op de lamp of verpakking
• de oppervlakte van de kamer in vierkante meters
• per laag de plekken waar licht moet komen
• bij dimmen het vermogen van je dimmer, staat op de schakelaar