Schilderijen ophangen: op welke hoogte, hoeveel naast elkaar en met welke haak

De meeste schilderijen hangen te hoog. Dat is geen smaakkwestie, maar iets wat je meteen ziet zodra je het eenmaal weet: de lijst zweeft boven de bank en heeft niets meer met de kamer te maken. De oplossing is een getal van drie cijfers, plus een paar regels voor als dat getal niet past. En dan is er nog de vraag waar je mee gaat boren, of misschien juist niet.

De hoogte: 145 centimeter naar het midden

De vuistregel uit musea en galeries is dat het midden van een werk op 145 tot 150 centimeter boven de vloer hangt. Dat is ongeveer de ooghoogte van een staande volwassene. De gids van Stone & Gray noemt daarbij dat onder de 140 centimeter het werk laag aanvoelt en boven de 155 centimeter te hoog, en dat kunst thuis meestal 10 tot 20 centimeter te hoog hangt.

Het gaat dus om het midden en niet om de bovenrand. Dat is ook precies waar het misgaat bij een groot werk, omdat mensen dan de bovenkant op ooghoogte leggen. Hang je vooral in een ruimte waar je zit, zoals de eetkamer, dan mag het midden ook wat lager. In een kinderkamer kan het zelfs naar 120 tot 130 centimeter, schrijft dezelfde bron.

Waar de haak moet komen

Dit is de rekensom die de meeste mensen overslaan. Je begint bij de gewenste middenhoogte, telt daar de helft van de hoogte van de lijst bij op en trekt de afstand af tussen de bovenrand en het punt waarop de lijst aan de haak hangt. Neem een lijst van 60 centimeter hoog, middenhoogte 145, en een ophangdraad die 5 centimeter onder de bovenrand komt als hij gespannen staat. Dan komt de haak op 170 centimeter.

Meet die laatste afstand met de lijst in de hand. Haak een meetlint onder de draad en trek hem strak, want draad rekt mee. Zit het werk aan twee haken, zoals bij grotere lijsten, dan meet je de afstand tussen de twee ophangpunten en houd je een waterpas tussen de boorgaten. Een stukje schilderstape met twee markeringen kan helpen om dat over te zetten op de muur.

Boven de bank, het bed en de schouw

Boven een meubel gaat de afstand tot dat meubel voor op de 145. Stone & Gray noemt 15 tot 25 centimeter tussen de rugleuning van de bank en de onderkant van de lijst, 15 tot 30 centimeter boven een hoofdbord, 20 tot 30 centimeter boven een dressoir of console en 10 tot 20 centimeter boven een schouwmantel. Kloppen die twee regels niet met elkaar, verschuif dan het midden een paar centimeter. Boven een lage bank kan het midden dus wat lager uitkomen, en dat is prima.

Dan de breedte. De bekende vuistregel is dat een werk of groep boven een meubel ongeveer twee derde van de breedte van dat meubel beslaat. Eén klein schilderij boven een bank van 2,20 meter ziet eruit als een postzegel. Gebruik dan liever een groter werk, of hang een rij van twee of drie die samen die breedte halen.

Hoeveel naast elkaar

Bij een rij werken leg je de middens op één horizontale lijn op 145 centimeter. Dat geldt ook als de lijsten verschillend van hoogte zijn, want dan klopt de rij nog steeds als je ernaar kijkt. Er is geen vaste norm voor de ruimte ertussen, dus de meeste mensen kiezen op het oog een afstand en houden die aan.

Wil je geen rij, maar een fotowand, leg die dan eerst op de vloer uit voordat je gaat boren en behandel de groep als één geheel met het midden op de bekende hoogte. Op onze site staan oudere stukken over de impact van schilderijen op je woonkamer en stijlvolle wanddecoratie als je nog zoekt naar ideeën.

Welke haak bij welke muur

Eerst weten wat je muur is. Klop erop. Hol geluid is meestal gipsplaat, een dof en hard geluid wijst op steen of beton. In een oudere woning kun je ook stuc op steen hebben, en in een nieuwe woning kalkzandsteen.

• Lichte werken zonder boren. Zelfklevende haken hebben een laag draagvermogen, en dat verschilt sterk per product. Tesa heeft haken voor behang en pleisterwerk tot 0,5 kilo, en 3M Command heeft een schilderijhaak tot 2,2 kilo. Blijf ruim onder de grens en kijk of de ondergrond op de verpakking staat, want niet elke strip plakt op elk behang. In een huurwoning is dit vaak de eerste keus.
• Gipsplaat. Een spijker of gewone schroef heeft in gips geen grip. Er bestaan speciale haken voor gipswanden die je zonder boren indraait, en voor zwaardere werken hollewandpluggen. Kijk bij gewicht goed naar de verpakking.
• Steen en beton. Boor een gat en gebruik een plug met een schroefhaak. Voor grotere lijsten kun je het gewicht het best verdelen over twee haken, dan hangt de lijst ook meteen rechter.

Weeg het werk even op de badkamerweegschaal voordat je een haak kiest, zeker met glas erin. Dat is vaak zwaarder dan je denkt, en een lijst die van de muur komt, neemt ook een stuk stuc mee.

Fouten die de kamer kleiner maken

De drie bekendste fouten zijn deze. Te hoog hangen, omdat je er dan vanuit je stoel tegenop kijkt en de kamer er een strook lege muur bij krijgt. Te klein, omdat een los schilderijtje op een lange wand de muur juist groter maakt dan hij is. En te veel kleine werken verspreid door de kamer, waardoor geen enkele wand meer rust heeft. Laat liever één wand spreken en houd de wand ernaast leeg. Het is dezelfde afweging als bij gordijnen ophangen, waar een paar centimeter meer of minder ook bepaalt hoe hoog en breed een kamer aanvoelt.