De haard als middelpunt van je woonkamer: zo richt je de zithoek eromheen in

Zodra de avonden kouder worden, verschuift het zwaartepunt van een woonkamer vaak vanzelf. Waar in de zomer de tuindeuren en het raam de blik trekken, wordt het in oktober de plek waar het vuur brandt. Dat merk je pas echt als de meubels daar ook op ingericht zijn. Een bank die met de rug naar de kachel staat, of een haard die je alleen vanuit de keuken ziet, voelt in deze maanden als een gemiste kans.

Woonblad vtwonen liet op 20 oktober vijf woningen zien waarin de haard het warme middelpunt van de woonkamer is, van een Spaanse finca tot een dorpshuis uit 1906. Mooie plaatjes, maar wat heb je eraan in je eigen huis? Wie goed kijkt, ziet in die vijf huizen steeds dezelfde keuzes terugkomen. Die keuzes kun je ook maken met een gewone houtkachel, een gashaard of een elektrische sfeerhaard in een doorzonwoning.

Wat de vijf woningen gemeen hebben

De eerste keuze is hoe zichtbaar de haard mag zijn. In de finca in Altea la Vella gaat de haard op in een op maat gemaakte vakkenkast, met nisjes voor boeken en kunst. De hele wand wordt zo één geheel en de kachel eist niet alle aandacht op. In het Australische huis is juist de complete wand rond de haard betegeld, inclusief de planken ernaast, in glanzende chocoladebruine tegels. Twee tegenovergestelde routes met hetzelfde resultaat, want de haard hoort bij de wand in plaats van dat hij er als los apparaat voor staat.

De tweede keuze is waar je het vuur vandaan ziet. In het Londense herenhuis zit de haard in een bakstenen pilaar midden in een open leefruimte, waardoor zithoek, keuken en eetkamer er allemaal op uitkijken. In het dorpshuis van Sofie en Ray hangt de haard aan het plafond en bepaalde die zelfs de indeling. Zij ontwierpen de zithoek eromheen, met een grote modulaire bank en kleine bijzettafels in plaats van een grote salontafel.

Dat laatste detail is misschien wel het bruikbaarste van het hele lijstje. Een grote salontafel tussen bank en haard zet een barrière neer. Een paar kleine tafeltjes laten de ruimte voor het vuur open, en je schuift ze opzij als je met z’n allen op de grond wilt zitten.

En de derde keuze gaat over formaat. In de Amersfoortse stadswoning van Jaël en Ton staat maar een kleine bio-ethanolhaard. Toch is daar een volwaardige zithoek omheen gemaakt, met vintage fauteuils en een lectuurmand binnen handbereik. Je hebt dus geen grote schouw nodig om de hoek bij het vuur de fijnste plek van het huis te maken.

Bank en fauteuils rond de haard opstellen

Begin met de vraag wat je in deze kamer het meest doet. Kijk je elke avond televisie, dan concurreren scherm en haard om dezelfde blik. Hangen ze op twee verschillende wanden, dan draait iedereen steeds half de verkeerde kant op. De rustigste oplossing is de tv en de haard op dezelfde wand, of de tv aan de zijkant zodat de bank op het vuur gericht blijft. In de Spaanse finca zie je hoe een wandkast met nissen het allebei kan dragen zonder dat het een rommelige wand wordt.

Voor de zithoek zelf werken twee opstellingen bijna altijd. Bij een haard in het midden van een lange wand zet je de bank er recht tegenover en twee fauteuils schuin aan de zijkanten, zodat er een open U ontstaat met het vuur als vierde zijde. Bij een haard in een hoek of aan het einde van de kamer werkt een hoekbank of een L van bank en fauteuil beter, met de knik naar de haard toe. Wie een fauteuil zoekt voor zo’n plek, vindt in ons stuk over een leesstoel kiezen waar je op let bij zithoogte en rugleuning.

Een vloerkleed houdt de groep bij elkaar. Leg het zo dat in elk geval de voorpoten van bank en stoelen erop staan, dan voelt de zithoek als één eiland voor het vuur. Over de juiste maat schreven we eerder een apart stuk over het formaat vloerkleed onder je bank. Leg geen kleed of plaid tegen een houtkachel of open haard aan, daarover meer in het volgende stuk.

Hoe dicht mag de bank bij de kachel?

Gezellig dicht bij het vuur zitten is de bedoeling, maar een houtkachel of open haard straalt flink wat hitte uit. De brandweer houdt het advies eenvoudig en vraagt om voldoende vrije ruimte rond de kachel of haard en een veilige afstand tot meubels en stoffen. Een vast getal voor alle kachels is er niet, want dat hangt af van het toestel. De minimale afstand tot brandbaar materiaal staat in de installatievoorschriften van je kachel, en die maat geldt ook voor de rugleuning van de bank, gordijnen, een houten salontafel en de mand met hout.

Plan de zithoek dus vanuit die maat. Zet de meubels niet op de grens, maar laat er wat speling bij, want kussens schuiven en plaids hangen over een armleuning. Een fauteuil die je pas op koude avonden naar het vuur trekt, kan in de rest van het jaar verder van de haard af staan. Dezelfde brandweerpagina raadt bovendien een koolmonoxidemelder aan het plafond aan in de ruimte waar de kachel of haard staat. Hij is klein, maar hoort bij deze zithoek net zo goed als de bank.

Met een elektrische sfeerhaard heb je veel meer vrijheid, omdat er geen echte vlam is. Welke soorten er zijn en hoe ze bij je interieur passen, lees je in ons stuk over een elektrische kachel in de woonkamer. Twijfel je nog tussen hout en elektrisch, dan helpt het overzicht van welke houtkachel bij jouw woning past.

Wat je op de schouw en eromheen zet

Op de foto’s bij vtwonen valt op hoe weinig er rond de haard staat, en hoe bewust gekozen het is. Op de openingsfoto staat rechts van de haard een verzameling vazen, in de finca dragen de nisjes boeken, kunst en persoonlijke vondsten. Niets ervan is decoratie om de decoratie. Het zijn spullen waar de bewoners iets mee hebben, en dat maakt een schouw interessant in plaats van druk.

Een handige vuistregel is om in groepjes te werken. Zet een hoog voorwerp, zoals een vaas met takken of een staande lijst, naast een paar lagere dingen, en laat tussen de groepjes lege ruimte. Keramiek, steen en metaal kunnen tegen wat warmte en passen goed bij het ruwe karakter van een kachel. Houd droogbloemen, kaarsen, stoffen lopers en papier weg van een houtkachel of open haard, want dat zijn precies de stoffen waarvoor de brandweer om afstand vraagt.

Rond de haard zelf werkt een mand met hout of een lectuurmand goed, zoals bij Jaël en Ton in Amersfoort, mits ook die op afstand van het vuur staat. Een emmer zand, die de brandweer naast een open haard of kachel aanraadt, hoeft geen lelijk ding te zijn. Een zinken emmer of een stevige pot van aardewerk past prima naast de mand.

Wat de vijf huizen vooral laten zien, is dat de haard pas het middelpunt wordt als de rest van de kamer dat toelaat. Dat begint niet bij een nieuwe schouw, maar bij het verschuiven van de bank.