De tuin in november: acht klussen in de goede volgorde, en wat je ervoor nodig hebt

Gardeners’ World zette op 30 oktober weer vijftien tuinklusjes voor de eerste week van november op een rij. Een flink deel daarvan is voor wie een moestuin of kas heeft: spruitkool aanbinden, bramen terugknippen, aardbeien opschonen. Kijk je naar je tuin vooral als het stuk huis achter de schuifpui, met een terras, een voordeur en een uitzicht vanuit de woonkamer, dan zijn er een stuk of acht die echt tellen. En bij die acht maakt de volgorde uit. Wat van het weer afhangt doe je eerst, wat binnen gebeurt kan op een regenachtige middag, en wat kan wachten laat je ook echt wachten.

Eerst wat de grond in moet zolang het kan

1. Hagen, rozen en bomen met kale wortels planten. Het najaar is het seizoen van planten zonder pot en zonder kluit. Gardeners’ World raadt aan ze meteen te planten zodra ze binnen zijn, zolang de grond niet bevroren is. Dat is ook de reden dat dit bovenaan staat. Valt er over twee weken vorst, dan kun je niet meer graven en liggen je planten in de schuur te wachten. Kale wortels hebben geen kluit die ze beschermt, dus hoe korter ze bloot liggen, hoe beter.

Nodig: een spade, een emmer water om de wortels in te zetten terwijl je graaft, en een zak compost voor het plantgat. Bij een boom komt daar een paal en een boomband bij. Kale wortelplanten koop je bij een boomkwekerij of een tuincentrum als Intratuin, en veel kwekerijen sturen ze in deze maanden ook op.

2. Een Japanse esdoorn in een pot zetten. Wie geen ruimte heeft voor een boom in de grond, kan volgens Gardeners’ World prima een Japanse esdoorn in een pot kweken. Zet hem beschut in de halfschaduw, en dan is de plek naast de voordeur of in de hoek van het terras vaak precies goed. Het is een van de weinige boompjes die in elk seizoen iets laat zien. Nu het blad, in de winter de takken en in het voorjaar het nieuwe blad. Wij zouden kiezen voor een grote pot in plaats van drie kleine, omdat een esdoorn in een ruime pot minder snel uitdroogt. Hoe je de rest van je entree bij die pot laat aansluiten, lees je in ons stuk over je entree herfstklaar maken.

Nodig: een ruime pot met een afvoergat, goede potgrond en potvoetjes, zodat er in de winter geen water onder de pot blijft staan.

Dan wat je vanuit de woonkamer ziet

3. De voedersilo vullen, in kleine porties. Een voedertafel die je vanaf de bank ziet, maakt een kale wintertuin ineens levendig. Gardeners’ World adviseert regelmatig kleine beetjes zaad of vetbollen te geven, zodat voer niet lang blijft liggen, en de silo en de tafel tussendoor schoon te maken. De Vogelbescherming zegt hetzelfde over hygiëne en noemt zaden en vet als het voer voor herfst en winter. Hang de silo dus niet achter in de tuin maar op een plek die je vanuit huis ziet, en liefst dicht bij een struik waar vogels in kunnen schieten. Meer ideeën staan in zes dingen die je nu doet voor de vogels in je tuin.

Nodig: een voedersilo of voedertafel, zaadmengsel of vetbollen, en een borstel voor het schoonmaken.

4. Een drinkschaal neerzetten. Vers water is net zo belangrijk als voer, ook als je een vijver hebt. Een ondiepe schaal is genoeg. Ververs het water het liefst elke dag. Leg er een paar kiezels in, dan kunnen ook insecten er nog van drinken. Een mooie stenen schaal op het terras doet hier dubbel werk, want die staat er ook goed bij als er geen vogel op zit.

Nodig: een ondiepe schaal van steen of geglazuurd aardewerk en een handvol kiezels.

Wat naar binnen of onder dak gaat

5. Voorgetrokken bollen naar het licht. Heb je eerder bollen voor binnen, zoals hyacinten, op een koele, donkere plek gezet om ze voor te trekken, dan is het nu tijd om ze naar het licht te halen. Gardeners’ World noemt een koele vensterbank, dus niet boven de verwarming. Dan bloeien ze rond de feestdagen, en dan staat er met kerst iets in bloei dat je zelf hebt opgekweekt.

6. Vorstgevoelige kruiden in een koude bak. Kruiden die niet winterhard zijn, zoals koriander, kunnen beter in een koude bak voordat de nachten echt koud worden. Een koude bak is een lage bak met een deksel van glas of kunststof, en tuincentra en bouwmarkten verkopen ze als bouwpakket. Welke potplanten nog meer naar binnen moeten bij de eerste nachtvorst, staat in ons overzicht van tuinplanten die naar binnen gaan.

Wat kan wachten, of wat je juist laat

7. Jonge aanplant beschermen tegen konijnen. Komen er konijnen in je tuin, kijk dan naar je jonge bomen en struiken en zet waar nodig iets om de stam. Dit hoort eigenlijk bij klus 1. Wie deze maand een haag of boom plant in een tuin aan de rand van een weiland of park, doet de bescherming er beter meteen omheen. Nodig is een stamband of een kokertje van gaas.

8. De pruimenboom niet snoeien. Dit is de klus die je overslaat. Pruimen, kersen en kwetsen zijn in het najaar en de winter gevoelig voor loodglans, een schimmel die via snoeiwonden binnenkomt. Gardeners’ World raadt aan te wachten tot juli of augustus, als wonden sneller dichtgaan. Welke planten je in de herfst wel en niet knipt, lees je in deze planten snoei je niet in de herfst.

Waarom deze volgorde

De meeste klusjeslijsten zijn een opsomming, en dan begin je met wat het leukst is. In november is het weer de baas. Planten en verpotten kan alleen zolang de grond open is, dus dat gaat voor. De vogels, de bollen en de kruiden kun je op elk moment doen, ook als het regent. En de snoeischaar laat je deze maand bij de fruitbomen gewoon liggen. Staan je tuinmeubels nog buiten, dan is het bijna-winterweer een goed moment om die ook te regelen. Hoe je kiest tussen opbergen en afdekken, staat in ons stuk over tuinmeubels winterklaar maken.