Wanneer gaan egels in winterslaap, en hoe maak je in een nette tuin plek voor ze?

Egel tussen afgevallen herfstbladeren in een tuin

Een opgeruimde tuin ziet er in november prettig uit, maar voor een egel is hij vaak een woestijn. Juist nu zoeken egels een plek om de winter door te komen. Gardeners’ World zette deze week op een rij wanneer ze precies gaan slapen en wat je dan beter niet doet. Wij kijken er met de blik van iemand die zijn tuin ook mooi wil houden: waar leg je die bladhoop neer, waar komt het egelhuis te staan en hoe krijg je een egel door een strakke schutting heen?

Wanneer gaan egels in winterslaap?

Egels gaan meestal vanaf november in winterslaap en komen er vanaf ongeveer april weer uit, afhankelijk van het weer en hoeveel voedsel er is. In zachte winters zijn ze vaker actief. Ze slapen niet aan één stuk door. Hun lichaamstemperatuur zakt tot ongeveer 5 graden, maar tussendoor worden ze soms een uurtje of een paar dagen wakker en wisselen ze ook weleens van slaapplek. Elke keer dat ze gestoord worden kost dat energie die ze in de winter nauwelijks kunnen aanvullen.

Dat maakt deze weken extra belangrijk. Volgens Egelbescherming Nederland werden tijdens de Egeltelling van september 2026 5.653 egels doorgegeven, tegen ruim 9.300 in 2025 en ruim 13.000 in 2024. De organisatie noemt een telling zelf een momentopname, maar ziet het als een zorgwekkend signaal. Als oorzaken noemt ze onder meer verlies van leefgebied, gevaarlijke machines, bestrijdingsmiddelen en steeds verder versteende en opgeruimde tuinen. Ongeveer driekwart van de jonge egels haalt de eerste winter niet.

Een wild hoekje dat er bewust uitziet

Egels zoeken een droge, beschutte en rustige plek, zoals een stapel bladeren of takken, een open composthoop of de ruimte onder een schuurtje. Dat hoeft geen rommelige hoek te worden die je vanuit de woonkamer liever niet ziet. Kies de plek zo dat hij vanaf je terras of raam niet de blikvanger is, bijvoorbeeld achter de schuur, naast de composthoop of achter in de border onder struiken. Een takkenhoop die je netjes opstapelt tussen een paar paaltjes, met blad eroverheen, oogt als een bewust tuinelement en doet voor een egel precies wat hij moet doen.

Ben je nog bezig met de klussen van november, dan is de vuistregel eenvoudig. Hark je het blad van gazon en paden, schuif het dan onder de struiken of naar die ene hoek in plaats van het in de groene container te gooien. Ook voor je gras is blad laten liggen op het gazon geen goed idee, zoals in ons stuk over je gazon de winter door staat, dus het verplaatsen helpt twee kanten op. Wees voorzichtig met de riek in composthopen en takkenstapels, want daar kan nu al een egel liggen.

Waar het egelhuis het beste staat

Een egelhuis kun je zien als een klein tuinmeubel met strenge eisen. Egelbescherming Nederland geeft er op haar pagina over egels in de tuin duidelijke aanwijzingen voor, en die passen verrassend goed bij een nette tuin.

  • Onder groenblijvend. Zet het huis onder dichte, groenblijvende struiken, uit de wind en de regen. Daar valt het nauwelijks op en blijft het droog.
  • Uit de zon. Valt de zon op het huis, dan kan het binnen met 5 graden per uur opwarmen. Een plek in de schaduw is dus beter dan pal op het zuiden.
  • Op een harde ondergrond. Steen, grind of een stukje houten vlonder houdt de temperatuur stabieler dan aarde of zand, die vocht aantrekken. Heb je al grind of tegels achter in de tuin, dan is dat dus een prima plek.
  • Ingang verstopt. Draai de opening weg van je raam en laat er takken of blad overheen hangen. Egels zijn schuw, en een huis waar je ze in en uit ziet lopen wordt vaak niet gebruikt.

Vul het huis half met droog blad, hooi of stro. Til in de winter nooit het dak op om te kijken. Wil je weten of er iemand woont, let dan op pootafdrukken, uitwerpselen of verschoven blad, of hang een wildcamera op. Schoonmaken doe je pas in april of mei. Koop je een kant-en-klaar huis, kijk dan goed naar het formaat, want volgens Egelbescherming Nederland zijn de meeste egelhuizen op de markt te klein en te laag. De organisatie laat daarom samen met producenten een eigen model maken, de HedgyHome.

Een strakke schutting met een egelpoortje

Egels leggen ’s nachts flinke afstanden af op zoek naar eten. Een dichte schutting of een betonplaat onderaan sluit ze buiten, en dat is een van de redenen dat moderne tuinen voor egels zo weinig opleveren. De oplossing is klein. Egelbescherming Nederland adviseert een opening van 14 bij 14 centimeter onderin de schutting. Bij een houten scherm zaag je die uit de onderste plank, bij een betonplaat kun je soms een plaat iets hoger zetten. Het is handig om dat even met de buren af te stemmen, want het poortje heeft pas zin als er aan de andere kant ook doorgang is. Ben je de voortuin aan het vernieuwen, dan is het goed om daar ook aan te denken. In ons stuk over de voortuin in 2027 lees je dat meer groen en minder tegels sowieso de richting is.

Water, voer en wat je beter weghaalt

Zet een schaaltje kraanwater neer en eventueel kattenbrokjes op basis van vlees, nooit melk. Gardeners’ World raadt aan om wie al bijvoert dat ook in de winter in kleine hoeveelheden te blijven doen, de voerplek om de paar dagen te controleren en oud voer wekelijks te vervangen. Een omgekeerd kistje met een vuistgrote opening en een steen op het dak houdt katten op afstand.

Een paar dingen in de tuin zijn voor egels gevaarlijk. Slakkenkorrels en insectengif horen er niet in, want een egel eet elke nacht de beestjes die ermee in aanraking komen. Een vijver krijgt het best een trapje of gaas langs de rand, zodat een egel die erin valt er ook weer uit komt. Netten over fruitstruiken span je strak en een eindje boven de grond. Wie net als bij de vogels in je tuin al een voederplek heeft, kan voor de egel dus met weinig moeite iets extra’s doen.

Een egel die overdag op het gras ligt

Egels houden nooit winterslaap op een open plek. Zie je er een opgerold op het gras liggen of overdag rondlopen, dan is hij vrijwel zeker ziek of verzwakt. Pak hem met stevige handschoenen op, leg hem in een hoge doos met een handdoek en houd hem warm met een kruik die niet te heet is. Bel daarna de dierenambulance of een egelopvang. Egelbescherming Nederland houdt een adreslijst bij. Haal je per ongeluk een slapende egel uit zijn hoop, dek hem dan meteen weer toe met blad en zet wat water en brokjes neer.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

WonenWonen