Composiet aanrechtblad en de zorgen over kwarts: hoe groot is het risico thuis?

Composiet, ook wel kwartscomposiet of kunststeen, is al jaren het populairste materiaal voor een aanrechtblad. Het is hard, vlekbestendig en verkrijgbaar in elke kleur. Toch klinkt er steeds vaker kritiek. Het Amerikaanse House Beautiful vroeg ontwerpers deze week naar hun bezwaren, en daarin speelt naast smaak ook gezondheid een rol. Het gaat om silicose, een longziekte die verband houdt met het stof dat vrijkomt bij het zagen van composiet. Wie nu een keuken uitkiest, vraagt zich af of zo’n blad in huis wel veilig is. Het korte antwoord is ja. Het langere antwoord laat zien waar het risico wel zit, en wat jij als koper kunt doen.

Waar de zorgen vandaan komen

Composiet bestaat voor het grootste deel uit gemalen kwarts dat met hars tot een plaat wordt geperst. Volgens een Belgisch laboratorium voor arbeidshygiëne gaat het om meer dan 90 procent kwarts, en een Brits brancheartikel spreekt van tot 95 procent. Bij zagen, slijpen en polijsten komt fijn kwartsstof vrij, dat diep in de longen terechtkomt. Wie daar jarenlang aan wordt blootgesteld, kan silicose krijgen, een ziekte waarbij het longweefsel verlittekent. Die schade is niet te herstellen.

De mensen die dat risico lopen zijn steenhouwers en keukenmonteurs, niet de mensen die aan het blad koken. In Nederland zijn volgens een interview met een onderzoeker van Amsterdam UMC uit januari 2024 in vijf jaar tijd 26 gevallen gemeld bij het Centrum voor Beroepsziekten, waarbij longartsen vermoeden dat het werkelijke aantal hoger ligt. In het Verenigd Koninkrijk zijn sinds medio 2023 volgens Interior Daily meer dan vijftig bewerkers met de diagnose gemeld, vaak relatief jong.

Wat landen al hebben gedaan

Australië ging het verst. Sinds 1 juli 2024 is het daar verboden om composietbladen te maken, te leveren, te bewerken en te plaatsen. In de VS meldt House Beautiful dat Californië een verbod voorbereidt. In Groot-Brittannië kozen keukenbedrijven dit voorjaar voor een keurmerk, waarbij werkplaatsen worden gecontroleerd op nat zagen en stofafzuiging. Binnen Europa pleiten artsen uit onder meer Nederland voor een verbod, maar een Europees of Nederlands besluit is er niet.

Voor de vraag of je een blad thuis moet vrezen, is de Australische aanpak het meest leerzaam. Daar waar het materiaal verboden is, hoeven bestaande bladen er niet uit. De overheid van Queensland schrijft dat een geplaatst blad geen gevaar oplevert zolang het niet wordt bewerkt. Het verbod beschermt dus de bewerkers, niet de bewoners.

Het risico in je eigen keuken

Een blad dat ligt, geeft geen stof af. Koken, snijden op een plank, afnemen met een doekje, een pan neerzetten, niets daarvan maakt kwartsdeeltjes vrij die je inademt. Het risico ontstaat pas als het blad wordt gezaagd, geboord of geschuurd.

In huis gebeurt dat zelden, maar het gebeurt wel. Bij een extra gat voor een nieuwe keukenkraan, bij het inpassen van een nieuwe kookplaat of bij het slopen van een oude keuken. Doe dat nooit zelf met een haakse slijper of een boor zonder waterkoeling. Laat het een steenhouwer doen die nat werkt of afzuiging gebruikt, en houd zelf afstand zolang er wordt gewerkt. Ook bij het weghalen van een oud blad is breken en afvoeren in grote stukken beter dan het in de keuken kleinzagen.

Wat je vraagt als je nu een blad bestelt

Kies je toch voor composiet, en daar is in je eigen keuken niets op tegen, dan bepaal jij mee onder welke omstandigheden het wordt gemaakt. Vraag de keukenzaak of steenhouwer:

• of de bladen in de werkplaats nat worden gezaagd en gepolijst, met afzuiging;
• of uitsparingen voor spoelbak, kraan en kookplaat in de werkplaats worden gemaakt in plaats van bij jou thuis;
• of er bij het plaatsen nog op locatie wordt geslepen, en hoe dat dan gebeurt.

Een bedrijf dat hier serieus mee omgaat, heeft er een direct antwoord op. Uitsparingen in de werkplaats laten maken is bovendien nauwkeuriger, dus dat is ook voor het resultaat beter.

De alternatieven op een rij

De ontwerpers in House Beautiful hebben ook een esthetisch bezwaar. Ze vinden composiet vlakker dan natuursteen en wijzen erop dat het vlekbestendig is, maar niet vlekvrij. Hun alternatieven zijn natuursteen zoals graniet, kwartsiet en speksteen, en keramische platen.

Een kanttekening die je in dat soort lijstjes zelden leest is dat natuursteen ook kwarts bevat. Graniet en vooral kwartsiet zijn geen stofvrije materialen, al ligt het kwartsgehalte bij graniet doorgaans lager dan bij composiet. Ook die bladen horen dus nat te worden bewerkt. Keramiek bevat doorgaans minder kwarts en is daarmee voor de bewerker een veiliger keuze. Het is bovendien hittebestendig en krasvast, alleen wat brosser aan de randen. In ons eerdere stuk over composiet, graniet en hout staan de praktische verschillen in gebruik, en massief hout blijft een warme optie als je bereid bent het te onderhouden.

Wat wij ervan vinden

Een composietblad dat al in je keuken ligt, hoef je er niet uit te halen, en je hoeft er ook niet ongerust over te zijn. Het gezondheidsprobleem is echt, maar het ligt bij de mensen die de bladen maken. Wie nu een keuken uitzoekt, doet er goed aan om keramiek en natuursteen serieus te bekijken, niet uit angst voor je eigen gezondheid, maar omdat ze er voor de mensen in de werkplaats verschil maken en er in de keuken minstens zo goed uitzien. En wie toch voor composiet kiest, laat met een paar vragen merken dat het uitmaakt hoe het blad gemaakt wordt.