Hemelboom in je tuin: waarom deze invasieve boom lastig is en wat je doet
De naam klinkt prachtig, maar tuinexperts worden er niet blij van. De hemelboom, Ailanthus altissima, komt oorspronkelijk uit China en verspreidt zich zo snel dat hij in Amerika als een van de meest invasieve bomen geldt. Het Amerikaanse House Beautiful vroeg twee experts wat je moet doen als er een in je tuin staat. Hun belangrijkste waarschuwing is dat je hem niet zomaar omzaagt, want dan wordt het erger.
Ook in Nederland is de hemelboom geen onbekende. Hij werd lange tijd als sierboom in steden en tuinen geplant en zaait zich nu zelf uit, in bermen, langs spoorlijnen en in tuinen.
Zo herken je een hemelboom
De boom lijkt op een paar inheemse bomen, en daarom is het goed eerst zeker te zijn. De provincie Flevoland zette de kenmerken op een rij in een factsheet.
| Kenmerk | Hemelboom |
|---|---|
| Hoogte | Tot 25 meter |
| Blad | Geveerd, tot 60 centimeter lang |
| Bloei | Grote groenig gele pluimen |
| Vruchten | Gevleugelde zaden van zo’n 4 centimeter in trossen, alleen aan vrouwelijke bomen |
| Twijgen | Viltig behaard |
| Lijkt op | Es, fluweelboom en walnoot |
Een handig verschil met de fluweelboom en de walnoot noemen de Amerikaanse experts ook. Aan de voet van elk deelblaadje zitten bij de hemelboom een paar kleine tandjes met een klier. Twijfel je, vraag het dan na bij een hovenier of de gemeente voordat je gaat zagen.
Waarom hij zo lastig is
De hemelboom groeit extreem snel. Zaailingen kunnen volgens de factsheet een meter per jaar groeien, en een vrouwelijke boom maakt duizenden zaden. Daarnaast verspreidt hij zich via de wortels. De boom vormt dichte bosjes waarin andere planten geen kans krijgen, en de wortels kunnen bestrating opdrukken en leidingen en riolering beschadigen.
Het venijn zit in wat er gebeurt als je hem kapt. Raak je de stam of de wortels, dan reageert de boom door uit de wortels nieuwe scheuten te maken die elk weer een boom worden. Je hebt dan niet één boom minder, maar tien kleintjes erbij. Ook ringen, waarbij je een strook schors rondom weghaalt, werkt volgens de factsheet slecht, juist door die vele worteluitlopers.
Wat de regels zeggen
De hemelboom staat sinds augustus 2019 op de Unielijst, de Europese lijst van invasieve exoten. Handel in de boom en het aanplanten ervan zijn sindsdien verboden. Overheden moeten populaties in de natuur opsporen en verwijderen of beheersen. Een boom die al in je tuin staat, mag je laten staan, maar de provincie raadt aan aangeplante exemplaren te verwijderen, en vrouwelijke bomen eerst, omdat alleen die zaad maken.
Wat je doet
Bij jonge zaailingen is het simpel. Trek ze uit zodra je ze ziet, met wortel en al, liefst na een regenbui als de grond zacht is. Hoe eerder, hoe makkelijker.
Bij een grotere boom ligt het anders. De Amerikaanse experts raden aan de boom af te zagen, gaten in de stronk te boren en die te vullen met steenzout, of er herhaaldelijk onkruidbestrijder in te spuiten, in juli en augustus. In een Nederlandse tuin zouden wij dat niet zelf doen. Zout maakt de grond eromheen onbruikbaar voor andere planten, wat de experts zelf ook toegeven, en het gebruik van bestrijdingsmiddelen is in Nederland aan strenge regels gebonden. Laat een grotere hemelboom liever weghalen door een boomverzorger die met deze soort ervaring heeft, en spreek af dat hij ook de wortelopslag in de jaren erna aanpakt.
Een andere route die de experts noemen, is de boom uitputten door de nieuwe scheuten steeds opnieuw weg te knippen, tot de wortels geen reserves meer hebben. Dat kost een paar jaar geduld, maar het kan in een gewone tuin.
Een van de Amerikaanse experts plaatst een mooie kanttekening. De boom is niet slecht, hij is gewoon heel goed in wat hij doet. Wij zouden er in een kleine Nederlandse tuin toch niet aan beginnen. Wil je een snelgroeiende boom voor schaduw of privacy, kies dan een inheemse soort. Wat daarbij komt kijken, lees je in ons stuk over een volwassen boom planten.
